منابع
۲۶ مرداد ۱۴۰۵
آیا میتوان خودرو برقی را با برق خانگی شارژ کرد؟ با روشهای شارژ، زمان تقریبی، ایمنی پریز، برق تکفاز و سهفاز و انتخاب والباکس آشنا شوید.
بله. بسیاری از خودروهای برقی را میتوان با برق متناوب خانه شارژ کرد؛ اما این کار باید با تجهیزات شارژ سازگار با خودرو و از یک پریز یا مدار سالم، ارتدار و متناسب با بار پیوستهٔ شارژ انجام شود. در عمل دو راه اصلی وجود دارد: استفاده از شارژر پرتابل متصل به پریز خانگی و نصب شارژر دیواری یا «والباکس» روی مدار اختصاصی.
بنابراین سؤال اصلی فقط این نیست که «برق خانه به خودرو میخورد یا نه»؛ باید پرسید آیا سیمکشی، پریز، ارت، تجهیزات حفاظتی و ظرفیت انشعاب خانه برای چند ساعت مصرف پیوسته مناسب هستند. برای شارژ خانگی، وجود پریز روی مدار اختصاصی و بررسی ظرفیت برق ساختمان بهوسیلهٔ برقکار واجدصلاحیت توصیه میشود.
پاسخ کوتاه: اگر خودرو شارژر پرتابل استاندارد دارد و پریز و مدار خانه پس از بررسی فنی مناسب تشخیص داده شوند، شارژ با برق خانگی ممکن است. برای استفادهٔ روزمره، سرعت بیشتر و ایمنی پایدارتر، معمولاً والباکس با مدار اختصاصی انتخاب مناسبتری است.
هنگام شارژ AC، برق خانه مستقیماً وارد باتری نمیشود. تجهیزی که معمولاً EVSE نامیده میشود، اتصال و حفاظت را مدیریت میکند و شارژر داخلی خودرو برق AC را متناسب با باتری به DC تبدیل میکند. به همین دلیل، کابل پرتابل استاندارد یک سیم ساده نیست؛ جعبهٔ کنترل روی کابل وضعیت اتصال، جریان و برخی خطاهای ایمنی را پایش میکند.
استاندارد IEC 62752:2024 برای تجهیز کنترل و حفاظت داخل کابل در شارژ حالت ۲ یا Mode 2 تدوین شده است. این استاندارد عملکردهایی مانند تشخیص جریان نشتی و قطع مدار را پوشش میدهد و در ویرایش ۲۰۲۴، تشخیص دمای بخشهای حامل جریان در دوشاخهٔ خانگی نیز به الزامات آن افزوده شده است.
شارژر پرتابل یا ICCB/IC-CPD یک سر به پریز و سر دیگر به ورودی شارژ خودرو وصل میشود. برای نمونه، راهنمای هیوندای استفاده از شارژر پرتابل را روی برق عمومی ۲۲۰ یا ۲۳۰ ولت توضیح میدهد و بسته به ظرفیت پریز، جریانهای ۶، ۸، ۱۰ یا ۱۲ آمپر را در نظر میگیرد. همان راهنما بر پریز ارتدار، تناسب جریان تنظیمشده با ظرفیت برق ساختمان و توقف شارژ در صورت بو، دود یا داغشدن غیرعادی تأکید میکند.
این روش معمولاً:
والباکس یک نقطهٔ شارژ ثابت است که برقکار آن را با کابل، کلید حفاظتی و مدار متناسب نصب میکند. مزیت آن فقط سرعت نیست؛ اتصال ثابت، حفاظتهای متناسب با شارژ خودرو، امکان زمانبندی و در مدلهای هوشمند مدیریت بار نیز از دلایل انتخاب آن هستند. منابع فنی، شارژ خانگی AC روی مدار اختصاصی را روش رایج برای شارژ سریعتر در خانه میدانند.
در ایران، مبنای عمومی طراحی و اجرای تأسیسات برقی ساختمان «مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان» است و دفتر مقررات ملی، ویرایش سوم سال ۱۳۹۵ را برای دانلود منتشر کرده است. انتخاب دقیق کابل، کلید حفاظتی، اتصال زمین و ظرفیت مدار باید با توجه به همین ضوابط، مشخصات شارژر و شرایط واقعی ساختمان توسط فرد واجدصلاحیت انجام شود. صفحهٔ رسمی دانلود مبحث سیزدهم
اگر قصد دارید بهجای شارژر پرتابل، یک راهکار ثابت و مناسب برای شارژ روزمره خودرو در خانه داشته باشید، میتوانید مدلهای مختلف شارژر خانگی خودرو برقی را در فروشگاه پایا انرژی مشاهده و بررسی کنید. پیش از انتخاب توان شارژر، حتماً ظرفیت برق ساختمان، نوع برق تکفاز یا سهفاز و حداکثر توان شارژ AC قابلپشتیبانی توسط خودروی خود را بررسی کنید.
زمان شارژ به چهار عامل اصلی بستگی دارد: انرژی موردنیاز باتری، توان قابلدریافت از پریز یا والباکس، سقف توان شارژر داخلی خودرو و شرایطی مانند دمای باتری. بهطور ساده، توان تقریبی تکفاز از رابطهٔ زیر به دست میآید:
۱۰۰۰ ÷ ( ولتاژ (ولت) × جریان (آمپر) ) = توان تقریبی (کیلووات)
زمان نظری نیز تقریباً برابر است با:
انرژی موردنیاز (کیلوواتساعت) ÷ توان مؤثر شارژ (کیلووات) = زمان شارژ (ساعت)
برای نمونه، اگر باتری ۵۰ کیلوواتساعتی را از ۲۰ به ۸۰ درصد برسانیم، باید حدود ۳۰ کیلوواتساعت به سطح انرژی باتری افزوده شود. جدول زیر زمان نظری را نشان میدهد:
شیوهٔ شارژ | توان اسمی تقریبی | زمان نظری برای افزودن ۳۰ کیلوواتساعت |
|---|---|---|
شارژر پرتابل کمجریان | ۲٫۳ کیلووات | حدود ۱۳ ساعت |
شارژر پرتابل ۱۲ آمپر روی ۲۳۰ ولت | ۲٫۸ کیلووات | حدود ۱۱ ساعت |
والباکس تکفاز ۱۶ آمپر | ۳٫۷ کیلووات | حدود ۸ ساعت |
والباکس تکفاز ۳۲ آمپر | ۷٫۴ کیلووات | حدود ۴ ساعت |
این اعداد حداقل نظری هستند. اتلاف تبدیل، مصرف سامانههای جانبی، دمای باتری و کاهش توان در برخی مراحل میتواند زمان واقعی را بیشتر کند. همچنین خودرو همیشه تمام توان والباکس را نمیپذیرد؛ سرعت نهایی را کمترینِ «توان منبع»، «توان EVSE» و «حد مجاز شارژر داخلی خودرو» تعیین میکند. ظرفیت باتری، میزان شارژ اولیه، توان تجهیزات و ظرفیت شارژر داخلی خودرو همگی بر زمان اثر دارند.
خیر. سالمبودن ظاهری پریز بهتنهایی کافی نیست. شارژ خودرو یک بار نسبتاً سنگین و چندساعته است؛ اتصال شل، سیمکشی فرسوده، ارت نامناسب یا مدار مشترک با وسایل پرمصرف میتواند باعث داغشدن اتصال، قطع برق یا خطر آتشسوزی شود. راهنمای خودروهای برقی معمولا دربارهٔ عبور از ظرفیت برق ساختمان، قطع برق یا آتشسوزی و لزوم توقف در صورت بو یا دود هشدار میدهند.
پیش از شارژ منظم، این موارد باید بررسی شوند:
اگر ساختمان قدیمی است، مسیر پریز پارکینگ نامشخص است یا ارت مطمئن ندارید، پیش از اولین استفادهٔ منظم از برقکار واجدصلاحیت بخواهید مدار را در محل آزمایش کند.
در حالت عادی، نه. بسیاری از خودروسازان استفاده از سیم رابط، سهراهی، چندراهی و تبدیل را برای شارژر پرتابل منع میکنند. برای مثال، راهنمای هیوندای و کیا صریحاً میگویند از کابل رابط یا آداپتور استفاده نشود؛ کیا همچنین توصیه میکند در صورت داغشدن پریز یا احساس بوی سوختگی، شارژ فوراً متوقف شود.
پس اگر کابل شارژ به خودرو نمیرسد، راهحل درست معمولاً جابهجایی محل پریز یا نصب نقطهٔ شارژ نزدیکتر است؛ نه افزودن یک رابط خانگی بلند.
برای بسیاری از استفادههای خانگی، برق تکفاز کافی است. شارژر پرتابل معمولاً با توان پایینتر کار میکند و والباکس تکفاز نیز میتواند، در صورت وجود ظرفیت مناسب، چند کیلووات توان ارائه دهد. برق سهفاز زمانی مفید است که:
داشتن برق سهفاز بهتنهایی شارژ را سریعتر نمیکند. اگر شارژر داخلی خودرو فقط تکفاز یا محدود به توان مشخصی باشد، نصب والباکس قویتر از آن سقف، سرعت بیشتری ایجاد نخواهد کرد.
این موضوع را نمیتوان فقط با دیدن عدد روی والباکس پاسخ داد. باید ظرفیت انشعاب، فیوز اصلی، بارهای همزمان خانه، مسیر کابل و امکان افزودن مدار جدید بررسی شود. برای مثال، والباکس ۷٫۴ کیلووات روی برق ۲۳۰ ولت تقریباً ۳۲ آمپر میخواهد؛ اگر ظرفیت انشعاب واحد پایین باشد یا کولر، اجاق برقی و وسایل پرمصرف همزمان کار کنند، استفاده از این توان ممکن نیست.
سه راهحل متداول وجود دارد:
تعیین راهحل مناسب به بازدید و محاسبه نیاز دارد. نصب یک شارژر پرتوان بدون بررسی ظرفیت تابلو برق و انشعاب، کار درستی نیست.
برای برآورد ساده، انرژی ثبتشده توسط شارژر یا کنتور را در نرخ مؤثر هر کیلوواتساعت قبض ضرب کنید:
فرمول هزینهٔ تقریبی: انرژی دریافتی از شبکه × نرخ مؤثر هر کیلوواتساعت
برای مثال، اگر شارژر در یک نوبت ۳۰ کیلوواتساعت از شبکه بگیرد، هزینه برابر است با ۳۰ ضربدر نرخ مؤثر همان قبض. در ایران، مبلغ نهایی میتواند با الگوی مصرف، پلهٔ تعرفه، فصل، منطقه و مقررات روز تغییر کند؛ بنابراین درج یک عدد ثابت برای همهٔ خانهها گمراهکننده است. دقیقترین روش این است که انرژی مصرفی شارژ را از اپ یا کنتور شارژر بخوانید و آن را با تعرفهٔ همان دورهٔ قبض مقایسه کنید.
در آپارتمان، موضوع فقط فنی نیست؛ مسیر کابل، مالکیت جای پارک، مصرف برق مشاعات و روش محاسبهٔ هزینه نیز باید روشن باشد. راهحل مناسب معمولاً یکی از این گزینههاست:
کابل نباید از مسیر رفتوآمد عبور کند یا خطر گیرکردن و زمینخوردن ایجاد کند. پیش از اجرا، طرح مسیر، ظرفیت تابلو، روش تسویهٔ هزینه و مسئولیت نگهداری را با مدیریت ساختمان و متخصص برق هماهنگ کنید.
خیر، صرف خانگیبودن منبع برق باعث آسیب به باتری نمیشود. اگر شارژر و اتصال با خودرو سازگار باشند، فرایند شارژ AC زیر نظر سامانههای خودرو انجام میشود؛ دفترچههای خودروسازان نیز شارژ با تجهیزات پرتابل سازگار روی برق خانگی را بهعنوان یک روش مجاز توضیح میدهند. خطر اصلی در این بحث بیشتر متوجه اتصال نامناسب و تأسیسات برق ساختمان است، نه اینکه برق از کنتور خانه آمده باشد.
برای توصیههایی مانند سقف شارژ روزانه، شارژ در هوای بسیار گرم یا سرد و نگهداری بلندمدت، دفترچهٔ همان مدل خودرو ملاک است؛ زیرا مدیریت باتری و توصیهٔ سازنده بین مدلهای مختلف خودرو تفاوت دارد.
پیش از اتصال خودرو، این هشت مورد را کنترل کنید:
خودرو برقی را میتوان با برق خانگی شارژ کرد و برای بسیاری از رانندگان، شارژ شبانه در خانه کاربردیترین روش تأمین انرژی روزانه است. بااینحال، شارژر پرتابل فقط زمانی انتخاب قابلقبولی است که سازندهٔ خودرو آن را مجاز بداند و پریز، ارت، مدار و ظرفیت برق ساختمان مناسب باشند.
اگر هر روز مسافت زیادی طی میکنید، باتری خودرو بزرگ است یا میخواهید شارژ مطمئنتر و سریعتری داشته باشید، والباکس روی مدار اختصاصی—پس از بازدید و محاسبهٔ برقکار واجدصلاحیت—راهحل منطقیتری است. قاعدهٔ ساده این است: خودرو را به تجهیزات شارژ استاندارد وصل کنید، نه به هر پریزی که در پارکینگ پیدا میشود.
درباره این مطلب سؤال بپرسید. پاسخهای تأییدشده اینجا نمایش داده میشوند.
با تیم ایوییار تماس بگیرید تا درباره سامانه مدیریت شارژرها، Driver App و راهاندازی زیرساخت شارژ در ایران صحبت کنیم.
